Çocuklarımız için yeni bir okul dönemi daha başladı. Dersler, ödevler, uzun süre sıralarda oturmak, bilgisayar, tablet ve telefon kullanımı derken çocukların gün içerisindeki hareket süreleri giderek azalabiliyor. Buna bir de ağır veya yanlış taşınan çantalar ve uygun olmayan oturma alışkanlıkları eklendiğinde, çocukların duruşlarında zaman içerisinde bazı değişiklikler ortaya çıkabiliyor.
Çocukluk ve ergenlik dönemi, kas-iskelet sisteminin gelişiminin devam ettiği önemli bir süreçtir. Bu nedenle bu dönemde kazanılan hareket ve duruş alışkanlıkları, ilerleyen yaşlarda da etkisini gösterebilir.
Postüral bozukluk nedir?
Postür, vücudun oturma, ayakta durma ve hareket sırasında aldığı pozisyonu ifade eder. Postüral bozukluk ise baş, omuzlar, omurga, pelvis ve alt ekstremiteler arasındaki normal hizalanmanın değişmesiyle ortaya çıkabilen duruş farklılıklarıdır.
Her duruş farklılığı mutlaka bir hastalık anlamına gelmez. Ancak uzun süre devam eden ve çocuğun günlük yaşamını etkileyen bazı duruş değişikliklerinin değerlendirilmesi önemlidir.
Özellikle uzun süre aynı pozisyonda oturmak, ekran karşısında başı öne eğerek zaman geçirmek, fiziksel aktivitenin azalması ve kaslar arasındaki kuvvet-esneklik dengesizlikleri postür üzerinde etkili olabilir.
Çocuklarda hangi duruş değişiklikleri görülebilir?
Okul çağındaki çocuklarda farklı postüral değişikliklerle karşılaşılabilir.
Başın öne doğru taşınması:
Tablet ve telefon kullanırken başın uzun süre öne ve aşağı doğru pozisyonda tutulması, boyun ve üst sırt bölgesinde kasların daha fazla yük altında kalmasına neden olabilir.
Omuzlarda öne yuvarlanma:
Uzun süre öne eğilerek oturmak, omuzların öne doğru taşınmasına ve üst sırt bölgesindeki duruşun değişmesine eşlik edebilir.
Sırt bölgesinde belirgin yuvarlaklaşma:
Özellikle sürekli öne eğik oturma alışkanlığı, sırt bölgesindeki duruşun daha belirgin hale gelmesine neden olabilir. Ancak yapısal problemlerin yalnızca duruş alışkanlığına bağlanmaması gerekir.
Bel bölgesindeki duruş değişiklikleri:
Pelvisin pozisyonu, karın ve kalça çevresi kaslarının kuvveti ve günlük hareket alışkanlıkları bel bölgesindeki postürü etkileyebilir.
Skolyoz:
Omurganın üç boyutlu yapısındaki değişikliklerle seyreden skolyoz, yalnızca “yanlış oturma” veya “çanta taşıma” ile açıklanabilecek bir durum değildir. Özellikle büyüme döneminde fark edilen omuz veya kalça seviyesindeki belirgin asimetriler, gövdenin bir tarafa doğru eğilmesi ya da öne eğilme sırasında sırtın iki tarafında belirgin farklılık görülmesi durumunda uzman değerlendirmesi önemlidir.
Aileler hangi belirtilere dikkat etmeli?
Çocuğunuzun duruşunda daha önce olmayan belirgin bir değişiklik fark ettiyseniz bunu göz ardı etmemek gerekir.
• Omuzlardan birinin diğerinden daha yukarıda olması,
• Kalça seviyelerinde belirgin farklılık,
• Başın sürekli önde durması,
• Sırt bölgesinde belirgin yuvarlaklaşma,
• Gövdenin bir tarafa doğru eğilmesi,
• Öne eğildiğinde sırtın iki tarafında belirgin asimetri görülmesi,
• Tekrarlayan boyun, sırt veya bel ağrıları,
• Çocuğun uzun süre oturmakta veya ders çalışmakta zorlanması
gibi durumlarda değerlendirme yapılması faydalı olabilir.
Özellikle büyüme döneminde ortaya çıkan değişikliklerin erken fark edilmesi, problemin nedeninin doğru şekilde değerlendirilmesi açısından önemlidir.
Çanta seçimi kadar nasıl taşındığı da önemli
Okul çantaları konusunda yalnızca çantanın ağırlığına değil, çocuğun çantayı nasıl taşıdığına da dikkat etmek gerekir.
Çantanın iki omuz askısının birlikte kullanılması, yükün çanta içerisinde dengeli dağıtılması ve çocuğun yaşına ve vücut yapısına uygun bir çanta kullanması önemlidir.
Ancak çocuklarda görülen her postüral değişikliği yalnızca çantaya bağlamak da doğru değildir. Duruş; büyüme, kas kuvveti, esneklik, fiziksel aktivite düzeyi ve günlük alışkanlıkların bir arada değerlendirilmesi gereken bir konudur.
Ekran kullanımı ve hareketsizlik
Günümüzde çocukların hayatında ekranların önemli bir yeri var. Burada amaç teknolojiyi tamamen ortadan kaldırmak değil, kullanım alışkanlıklarını daha sağlıklı hale getirmektir.
Telefon veya tablet kullanırken ekranın çok aşağıda tutulması ve uzun süre aynı pozisyonda kalınması yerine, uygun oturma düzeninin sağlanması ve belirli aralıklarla pozisyon değiştirilmesi önemlidir.
Bunun yanında çocukların gün içerisinde hareket etmeleri, açık havada zaman geçirmeleri ve yaşlarına uygun fiziksel aktivitelere katılmaları desteklenmelidir.
Çünkü çocukların kas-iskelet sistemi yalnızca doğru oturmayı öğrenerek değil, hareket ederek de gelişir.
Fizyoterapinin rolü
Postüral problemlerde öncelikle çocuğun genel duruşunun, hareket alışkanlıklarının, kas kuvvetinin, esnekliğinin ve fonksiyonel durumunun değerlendirilmesi gerekir.
Fizyoterapi yaklaşımında çocuğun ihtiyacına göre postür farkındalığının geliştirilmesi, uygun egzersizlerin öğretilmesi, kas kuvveti ve esnekliğinin desteklenmesi ve günlük yaşam alışkanlıklarının düzenlenmesi üzerinde çalışılabilir.
Burada önemli olan her çocuğa aynı egzersiz programını uygulamak yerine, değerlendirme sonucunda çocuğun ihtiyacına uygun bir program oluşturmaktır.
Bazı durumlarda ise postüral bir problemden ziyade yapısal bir ortopedik sorun söz konusu olabilir. Bu nedenle özellikle belirgin asimetri, ilerleyici değişiklik veya devam eden ağrı gibi durumlarda gerekli uzman değerlendirmesinin yapılması önem taşır.
Okul dönemi, farkındalık için önemli bir fırsat
Çocuklarımızın duruşunu gün boyunca sürekli kontrol etmek yerine, onlara doğru oturmayı ve hareket etmeyi öğretmek daha kalıcı bir yaklaşım olabilir.
Çalışma masasının çocuğun boyuna uygun olması, ekran kullanımında uygun pozisyonun sağlanması, çantanın dengeli taşınması ve düzenli fiziksel aktivitenin günlük yaşamın bir parçası haline getirilmesi bu konuda atılabilecek basit ama önemli adımlardır.
Unutmayalım; çocukluk döneminde fark edilen her duruş değişikliği bir hastalık değildir. Ancak fark edilen değişiklikleri görmezden gelmek yerine, gerektiğinde doğru şekilde değerlendirmek önemlidir.
Çocuklarımızın büyümesini yalnızca boylarının uzaması olarak değil, sağlıklı bir kas-iskelet sistemiyle gelişmeleri açısından da takip etmeliyiz.
Sağlıklı, mutlu ve ağrısız günler dileğimle.
