Son yıllarda “longevity” kavramı sağlık dünyasında en çok konuşulan başlıklardan biri haline geldi. Türkçeye kabaca “uzun ömürlülük” olarak çevrilebilecek bu kavram, aslında yalnızca daha uzun yaşamayı değil, yaşamın ilerleyen yıllarında sağlıklı, hareketli ve bağımsız kalabilmeyi de ifade ediyor. Bilim dünyasında bu yaklaşım çoğunlukla “sağlıklı yaşam süresi” yani healthspan kavramıyla birlikte ele alınıyor.
Başka bir ifadeyle amaç yalnızca hayata yıllar eklemek değil, yıllara hayat katmak.
Longevity tam olarak ne demek?
Ortalama yaşam süresinin uzaması, insanların daha uzun yaşadığı anlamına geliyor. Ancak uzun yaşamak ile sağlıklı yaşamak aynı şey değil. Bazı kişiler yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde kronik ağrılar, kas gücü kaybı, denge problemleri, hareket kısıtlılıkları veya günlük yaşam aktivitelerinde bağımsızlığın azalmasıyla karşılaşabiliyor.
Longevity yaklaşımı tam da bu noktaya odaklanıyor.
Yaşlanmak doğal ve kaçınılmaz bir süreç. Ancak yaşlanma ile birlikte ortaya çıkabilecek fonksiyon kayıplarının ne ölçüde gelişeceği; genetik özelliklerin yanında fiziksel aktivite, beslenme, uyku, stres, sosyal yaşam ve genel sağlık alışkanlıkları gibi birçok faktörden etkileniyor.
Dolayısıyla sağlıklı yaşlanmayı yalnızca ileri yaşlarda yapılması gereken bir hazırlık olarak görmek doğru değil. Aslında bu süreç çok daha erken yaşlarda başlıyor.
Uzun yaşamın sırrı bir mucize ilaçta mı?
Sosyal medyada ve reklamlarda “genç kalma”, “yaşlanmayı durdurma” veya “ömrü uzatma” gibi iddialarla sunulan pek çok takviye, test ve uygulamayla karşılaşıyoruz.
Oysa sağlıklı yaşlanmanın temel taşları çoğu zaman oldukça sade.
Düzenli fiziksel aktivite, yeterli ve kaliteli uyku, dengeli beslenme, tütün ve aşırı alkol kullanımından uzak durmak, stresle sağlıklı biçimde baş edebilmek ve güçlü sosyal ilişkileri sürdürebilmek, sağlıklı yaşlanmanın temel bileşenleri arasında yer alıyor.
Bunların hiçbiri yeni veya mucizevi yöntemler değil. Belki de bu nedenle yeterince dikkat çekmiyorlar.
Sağlıklı yaşlanmanın en önemli noktalarından biri, kısa süreli ve iddialı uygulamalardan çok, uzun yıllar sürdürülebilecek alışkanlıklar oluşturabilmek.
Hareket, longevity’nin neresinde duruyor?
Yaş ilerledikçe kas kütlesi ve kas gücünde doğal bir azalma meydana gelebiliyor. Bu süreç kişiden kişiye farklılık göstermekle birlikte, fiziksel aktivitenin yetersiz olması durumunda daha belirgin hale gelebiliyor.
Kas gücündeki azalma yalnızca kaslarımızı ilgilendiren bir durum değil. Kuvvet kaybı; denge ve yürüme kapasitesini, düşme riskini, günlük yaşam aktivitelerini ve kişinin bağımsızlığını da etkileyebiliyor.
Bu nedenle sağlıklı yaşlanmadan söz ettiğimizde kaslarımızı, eklemlerimizi, denge sistemimizi ve genel hareket kapasitemizi korumak büyük önem taşıyor.
Burada üç temel başlık öne çıkıyor: kuvvet, dayanıklılık ve hareketlilik.
Kişinin yaşına, sağlık durumuna ve fiziksel kapasitesine uygun şekilde planlanan direnç egzersizleri kas gücünün korunmasına yardımcı olurken; yürüyüş ve benzeri kardiyovasküler aktiviteler dayanıklılığın sürdürülmesine katkı sağlıyor. Eklem hareket açıklığını ve dengeyi destekleyen çalışmalar ise günlük yaşam içerisinde daha güvenli ve rahat hareket edebilmemiz açısından önem taşıyor.
Burada önemli olan, herkesin aynı egzersiz programını uygulaması değil; kişinin kendi ihtiyaçlarına uygun, sürdürülebilir bir hareket alışkanlığı oluşturabilmesi.
Fizyoterapinin longevity’deki rolü nedir?
Fizyoterapi çoğu zaman bir ağrı veya hareket problemi ortaya çıktıktan sonra başvurulan bir alan olarak düşünülüyor. Oysa sağlıklı yaşlanma perspektifinden bakıldığında fizyoterapinin koruyucu ve önleyici yönü de oldukça önemli.
Postür ve hareket alışkanlıklarının değerlendirilmesi, hareket sırasında ortaya çıkan asimetrilerin fark edilmesi, kas kuvveti ve eklem hareketliliğinin korunması, denge ve koordinasyonun geliştirilmesi; kişinin ilerleyen yaşlarda hareket kapasitesini korumasına katkı sağlayabilir.
Burada önemli olan, kulaktan dolma veya herkese aynı şekilde uygulanan egzersiz listeleri yerine kişinin fiziksel kapasitesinin ve ihtiyaçlarının dikkate alınmasıdır.
Ağrı da hareketliliğin önündeki önemli engellerden biridir. Sürekli veya tekrarlayan ağrılar kişinin hareket etmekten kaçınmasına, fiziksel aktivitesinin azalmasına ve zaman içerisinde daha fazla fonksiyon kaybına neden olabilir.
Bu nedenle ağrının doğru değerlendirilmesi ve kişinin güvenli biçimde yeniden hareket edebilmesinin sağlanması, sağlıklı yaşlanma açısından da önem taşır.
Çünkü hareket azaldıkça yalnızca kaslarımız değil, günlük yaşam içerisindeki bağımsızlığımız da bundan etkilenebilir.
Nereden başlamalıyız?
Longevity için 60 veya 70 yaşını beklemeye gerek yok.
Bugün yaptığımız her yürüyüş, düzenli olarak gerçekleştirdiğimiz her egzersiz, yeterli uyuduğumuz her gece ve günlük yaşamımızda hareket etmeye ayırdığımız her zaman, aslında gelecekteki fiziksel kapasitemize yapılan bir yatırımdır.
Bunun için çok büyük ve ulaşılması zor hedeflere ihtiyacımız yok. Asıl önemli olan, kişinin yaşamına uygun küçük alışkanlıkları düzenli ve sürdürülebilir hale getirebilmek.
Çünkü sağlıklı yaşlanmak yalnızca daha fazla yıl yaşamak değildir.
Asıl hedef; ilerleyen yaşlarda da mümkün olduğunca hareket edebilmek, günlük yaşam aktivitelerini bağımsız şekilde sürdürebilmek, fiziksel kapasitemizi koruyabilmek ve yaşamın içinde aktif kalabilmektir.
Kısacası longevity bize önemli bir soruyu yeniden hatırlatıyor:
Önemli olan yalnızca ne kadar uzun yaşayacağımız değil, o yılları nasıl yaşayacağımızdır.
Sağlıklı, mutlu ve ağrısız günler dileğimle,
Fzt. Abdullah GÜDENDEDE
