Sevgili okuyucularımız bilindiği gibi  çalışanların ücretlerini
düşük göstererek daha düşük prim ödemesinin önüne geçilmesi için
Sosyal Güvenlik Kurumu nun uyguladığı bazı müeyyideler ve tedbirler
bulunmaktadır. Bunlardan  bu hafta meslek kodu uygulamasını biraz
açarak sizlerle paylaşmak istiyorum.
 Meslek kodu uygulaması SGK nın prim kaybına, çalışanların maddi
kayıplarına ne kadar etkili oldu?
Kayıt dışı istihdamı sigortalıların prim gün sayılarının veya prime
esas kazançlarının SGK’ya hiç bildirilmemesi veya eksik bildirilmesi
şeklinde tarif etmek mümkündür.
Özellikle EYT yasası sonrası, sigortasız çalışmanın yarattığı
mağduriyetler ve sigortalı çalışmanın önemi çalışanlar tarafından daha
da iyi anlaşılmaya başlanmıştır. Ayrıca yapılan denetimler ve kamu
kurum ve kuruluşlarından alınan bilgilere istinaden yapılan çapraz
sorgulamalarla birlikte sigortasız işçi çalıştırdığı tespit edilen
işverenlere uygulanan ağır yaptırımlar sonrasında ülkemizde
sigortalıların prim gün sayılarının eksiksiz bildirilmesine ilişkin
kültür nispeten yerleşmeye başlamıştır.
Buna karşın sigortalıların asgari ücrete kadar veya bir miktar üzeri
ücretlerinin banka kanalıyla ödenip üstünün elden verilmesi, sonuçta
sigortalıların prime esas kazançlarının SGK’ya eksik bildirilmesine
ilişkin muvazaa, elden ödenen ücretlerin tespitindeki güçlükler
nedeniyle maalesef ki devam etmektedir.
Sigortalıların meslek dağılımına göre sayılarının tespit edilmesi ve
prime esas kazançlarının eksik bildirilmesinin önüne geçilmesi
amacıyla 2009 yılında işe giriş bildirgesine, 2012 yılında e-Bildirge
uygulamasına sigortalıların çalıştığı meslek kodunun bildirileceği bir
alan ilave edilmiştir.
Gerek işe giriş bildirgelerinde gerekse e-Bildirge uygulamasının
yürürlükte bulunduğu dönemlerde meslek kodunun hatalı veya gerçeğe
aykırı bildirildiğinin tespiti halinde yasada idari para cezası
uygulanmasına yönelik bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Meslek kodunun gerçeğe aykırı bildirildiğinin tespiti halinde idari
para cezası uygulanmasına, aylık prim ve hizmet belgesinden
(e-Bildirge’den) muhtasar ve prim hizmet beyannamesine (MUHSGK’ya)
geçilen 2020/Temmuz ve sonrası aylar için 5510 sayılı Kanunun 102.
maddesinin birinci fıkrasına ilave edilen (n) bendi ile
başlanılmıştır. Anılan bentte yapılan düzenlemeyle birlikte muhtasar
ve prim hizmet beyannamesinde sigortalıların meslek kodlarının gerçeğe
aykırı bildirildiğinin tespiti halinde her bir ay için bir aylık
asgari ücreti geçmemek kaydıyla meslek kodu hatalı bildirilen
sigortalı başına asgari ücretin 1/10’u tutarında idari para cezası
uygulanmaktadır.
Ne var ki gerek e-Bildirgede, gerekse MUHSGK’da sigortalıların gün ve
kazançlarıyla birlikte meslek kodunun alınmasında ücretlerin eksik
bildirilmesinin önüne geçilmesi hedeflenmiş olsa da, gelinen noktada
meslek kodu uygulamasının ücretlerin eksik bildirilmesinin önüne
geçilmesi noktasında bir faydası görülememiş ve maalesef ki uygulama,
meslek kodunun gerçeğe aykırı bildirildiğinin tespiti halinde
işverenlere idari para cezası kesmekten öte gitmemiştir.
İllere göre aynı meslek grubundaki çalışanlara ödenen ücretlerdeki
farklılık, çalışanın meslekteki tecrübesi veya emeklilerin daha düşük
ücretle çalışabildikleri gibi faktörler nedeniyle her bir meslek
koduna bir ücret tarifesinin belirlenmesinin pek de mümkün olmadığı
dikkate alındığında, müdüründen beden işçisine, mühendisinden aşçısına
kadar aynı işyerindeki çalışanlarının tümünün asgari ücret veya asgari
ücrete yakın bir ücretle bildirimlerinin yapıldığı görülebilmektedir.
Çalışanların emekli olduklarında bağlanacak emekli aylıklarının
tutarı, çalışırken SGK’ya bildirilen kazançları ile doğrudan
bağlantılı olduğundan, bu şekilde muvazaalı işleme tabi tutulan
çalışanlar asgari emekli aylığı olan 12.500 TL’ye mahkûm
kalabilmektedir.
Bu vatandaşlar çalışırken “işten çıkartılırım” endişesiyle şikâyette
bulunmadıkları gibi işten ayrıldıktan sonra şikâyette bulunsalar da
işverenin SGK’ya eksik kazanç bildiriminde bulunduğunu kanıtlayan
belge sunmadıkları takdirde yargı yoluna başvurmaları hususunda
yönlendirilmektedir.
Bu bakımdan prime esas kazancı eksik bildirilen sigortalılara yönelik
incelemelerin çalışanın şikâyeti beklenilmeksizin ve iş akdi sona
ermeden yapılması önem arz etmektedir. Haliyle MUHSGK’da beyan edilen
meslek kodlarına ve SGK’ya bildirilen ortalama günlük kazançlarına
göre “meslek-ücret” ilişkisi kurularak gerekli analiz ve incelemelerin
yapay zeka uygulamalarıyla yapılması, sonrasında muvazaalı bildirimde
bulunduğu düşünülen işyerlerinde fiili inceleme yoluna gidilmesi elzem
görünmektedir.
Diğer taraftan çalışanların ücretlerinin eksik bildirildiğine yönelik
kanaat oluşan işyerlerine münhasıran 5510 sayılı Kanunun 80. maddesine
istinaden Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları vasıtasıyla
asgari işçilik incelemesine gidilmesi de mümkün bulunmaktadır.
Yapılacak incelemeler sonrasında eksik bildirildiği tespit edilen
prime esas kazanç tutarının her ne kadar doğrudan sigortalılara mal
edilmesi mümkün bulunmasa da devamlı işyerlerinde yapılacak asgari
işçilik incelemeleri sonrası fark işçilik matrahı üzerinden
hesaplanacak primler ve uygulanacak idari para cezaları prime esas
kazancın eksik bildirilmesinin önüne geçilmesinde caydırıcı olacaktır.
Sonuç olarak,
2012 yılında e-Bildirgeye, 2020 yılında MUHSGK’ya  ilave edilen meslek
kodu bilgisi, ücretinin bir kısmını elden alan sigortalıların
emeklilikte yaşayacağı hak kaybının önüne geçilmesi ve SGK’ nın uğramış
olduğu prim kaybının önüne geçilmesi noktasında çok daha aktif
kullanılmalıdır.
Yok eğer prime esas kazancının eksik bildirilmesinin önüne geçilmesine
bir tesiri olmayacaksa, başka bir anlatımla yalnızca istatistiki bilgi
olarak kullanılacaksa, meslek kodu uygulaması gerçeğe aykırı
bildirimde bulunan işverenlere idari para cezası kesmekten, haliyle
idari para cezaları yönünden SGK gelirlerini artırmaktan öte
gitmeyecektir.
Bu konuda  sadece idari para cezasının yeterli olmadığı görülmektedir.
SGK nın gelir kaybı, sigortalının ileride düşük emekli aylığı almasına
neden olan düşük prim gösterilmesinin önüne daha etkin yaptırımlarla
geçilmesi gerektiği kanaatindeyiz. Yoksa sadece idari para cezası
uğranılan prim kaybının yanında tabir caizse devede kulak kalacaktır.
    Sevgili okuyucularımız gelecek hafta başka bir konuda buluşmak
üzere hoşça kalın efendim .Aksaray da ki emeklilik ofisimizde yurt
dışında çalışan vatandaşlarımızın Ülkemiz den de  emekli olabilmeleri
için borçlanma ve emeklilik  işlerinde yardımcı olunmaktadır.

İrtibat Telefon 0 532 541 02 70