10 Bin Kitap ve Karagöz'ün Mirası Yeni Nesillere Emanet! Türk tiyatro ve kültür tarihinin kutup yıldızı Prof. Metin And, sadece eserleriyle değil, bağışladığı devasa hazineyle de geleceğe ışık tutuyor. And'ın yaklaşık 10 bin kitaplık eşsiz kütüphanesi Haliç Üniversitesi'nde araştırmacıları beklerken, paha biçilemez gölge oyunu tasvirleri koleksiyonu Bursa Karagöz Müzesi'nde sanatseverlerle buluşuyor. Fahri Sarrafoğlu(İstanbul Seyyahı) Türk tiyatrosunu bilimsel bir disipline dönüştüren, opera, bale ve geleneksel sanatlar üzerine yazdığı eserlerle dünya çapında ün kazanan duayen isim Metin And'ın mirası, büyük bir kültür hizmetine dönüştü. Galatasaray Lisesi'nden mezun olduktan sonra hukuk eğitimini bir kenara iterek tutkusu olan sahne sanatlarına yönelen And, ardında binlerce kaynak ve tarihi dokümandan oluşan dev bir arşiv bıraktı. GALATASARAY'DAN DÜNYA SAHNESİNE UZANAN BİR ÖMÜR Türk tiyatro, opera, bale ve geleneksel sahne sanatları tarihinin en önemli araştırmacılarından biri olan Metin And, geride bıraktığı zengin akademik ve kültürel mirasıyla anılmaya devam ediyor. 30 Eylül 2008'de Ankara'da geçirdiği kalp krizi sonucu hayatını kaybeden And, İstanbul Yeni Topkapı Mezarlığı'nda toprağa verildi. Galatasaray Lisesi mezunu olan And, hukuk eğitiminin ardından tutkusu olan sahne sanatlarına yöneldi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tiyatro Bölümü'nde 30 yılı aşkın süre ders vererek yüzlerce öğrenci yetiştirdi ve Türk tiyatro tarihi yazımının temellerini attı. TÜRK TİYATROSUNUN HAFIZASINI KURAN İSİM Metin And, yalnızca akademisyen değil; aynı zamanda bir kültür hafızası kurucusuydu. • Türk tiyatro tarihini bilimsel bir disiplin haline getiren öncü çalışmalar gerçekleştirdi. • Karagöz, ortaoyunu ve meddah gibi geleneksel sahne sanatları üzerine ilk kapsamlı akademik araştırmaları yaptı. • Osmanlı şenlikleri ve törenlerini arşiv belgeleriyle inceleyerek yeni bir araştırma alanı açtı. • Türk müzik ve bale tarihini uluslararası bağlamda ele alan eserler kaleme aldı. • Yurt dışındaki üniversitelerde konuk öğretim üyesi olarak Türk sahne sanatlarını dünyaya tanıttı. ESERLERİYLE BİR KÜLTÜR ANSİKLOPEDİSİ Metin And'ın kaleme aldığı eserler, Türk sahne sanatlarının adeta yazılı hafızası niteliğinde: • Gönlü Yüce Türk: Yüzyıllar Boyunca Bale Eserlerinde Türkler (1958) • Kırk Gün Kırk Gece: Eski Donanma ve Şenliklerde Seyirlik Oyunlar (1959) • Türk Köylü Dansları (1964) • Meşrutiyet Döneminde Türk Tiyatrosu (1908-1923) (1971) • Tanzimat ve İstibdat Döneminde Türk Tiyatrosu (1839-1908) (1972) • Osmanlı Şenliklerinde Türk Sanatı (1982) • Geleneksel Türk Tiyatrosu (1985) • Ritüelden Drama - Kerbelâ - Muharrem - Ta'ziye (2002) • Oyun ve Bügü: Türk Kültüründe Oyun Kavramı (2003) • 16. Yüzyılda İstanbul: Kent - Saray - Günlük Yaşam (2011) • Osmanlı Tasvir Sanatları 1: Minyatür (2014) • Karagöz (2019) KÜTÜPHANESİ VE KOLEKSİYONU GELECEĞE EMANET Metin And'ın vefatının ardından kişisel arşivi adeta bir kültür hazinesi olarak kamuya kazandırıldı. Yaklaşık 15 bin dia, 3 bin fotoğraf ve 10 bine yakın kitaptan oluşan kütüphanesi Haliç Üniversitesi Kütüphanesi'ne bağışlandı. Bu koleksiyon, araştırmacılar ve öğrenciler için benzersiz bir başvuru kaynağı haline geldi. Öte yandan, And'ın büyük titizlikle bir araya getirdiği gölge oyunu tasvirleri koleksiyonu, Bursa'daki Karagöz Müzesi'nde özel bir bölümde sergilenerek kültürel miras olarak yaşatılıyor. ULUSLARARASI ÖDÜLLERLE TAÇLANAN BİR HAYAT Metin And, Türk Dil Kurumu Ödülü, Sedat Simavi Ödülü, Fransa Devleti Sanat ve Edebiyat Nişanı ve İtalya Şövalyelik Nişanı gibi prestijli ödüllere layık görüldü. Bugün onun çalışmaları, yalnızca akademik dünyada değil, Türk kültür hayatının her alanında yaşamaya devam ediyor. Kaynak: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Direktörlüğü, Kütüphane Bülteni, Ekim-Kasım-Aralık 2025, Sayı: 12, s. 30-31.
Haber Fahri Sarrafoğlu